ANA SAYFA GÜNDEM EKONOMİ ŞİRKETLER ÖZEL HABER ANKARA SAĞLIK YAŞAM VİDEOLAR
10 PKK/YPG'li terörist etkisiz hale getirildi
10 PKK/YPG'li terörist etkisiz hale getirildi
Muğla'da beklenti yükseldi
Muğla'da beklenti yükseldi
Bozayı ve köpeklerin ekmek kavgası
Bozayı ve köpeklerin ekmek kavgası
Kahramanmaraşlı çiftçilerin 'akdarı' nöbeti
Kahramanmaraşlı çiftçilerin 'akdarı' nöbeti
Kuraklık, yer altı suyu seviyesini düşürdü
Kuraklık, yer altı suyu seviyesini düşürdü

Hüseyin ALPASLAN

TEHCİR EDİLEN ERMENİLERİN GERİ DÖNÜŞLERİ- I
24 Temmuz 2021 Cumartesi

OSMANLI DEVLETİ TARAFINDAN GERİ DÖNÜŞ KARARININ ALINMASI 
Birinci Dünya Savaşı’nın sonlarına doğru yaklaşılırken, Osmanlı Hükûmeti,1915 yılında haklarında sevk kararı verilen ve bulundukları yerlerden göç ettirilerek başka bölgelerde iskân edilen Ermenilerin ve Rumların geri dönüşlerine izin verilmesi yönünde karar almıştır. Bu kararın verilmesinin insani yönleri olmakla beraber,1918 yılında şartların değişmesi ve tehcir nedeniyle Osmanlı Devleti’nin batıda bozulan saygınlığının onarılması gayretlerinin bir sonucu olduğu da tartışılmaz bir gerçektir.1917 yılında yaşanan Bolşevik devriminden sonra, Rusların, Ermenilerle ittifak yapmaları ve doğuda bir tehdit unsuru olarak Ermenilerin kullanılması vb. endişelerde artık ortadan kalkmıştır. İhtilal ve yönetim değişikliğinin akabinde Rusya’nın İtilaf Devletleri ile birlikteliğini sonlandırdıktan sonra, Birinci Dünya Savaşı’nda karşısında bulunan İttifak Devletleri ile 3 Mart 1918 yılında yaptığı Brest-Litovsk Antlaşması’nda, Ermenilerin eski yerlerine geri dönüşleri gündeme gelmiş ve bu konu Rusya ile Osmanlı Devleti arasındaki görüşmelerde ele alınmıştır[1].
Birinci Dünya Savaşı’nın artık nihayete ereceği günlerde 7 Ekim 1918 tarihinde Talat Paşa Hükûmeti istifa etmiş,14 Ekim 1918’de Ahmet İzzet Paşa’nın Sadrazam olduğu yeni hükûmet kurulmuştur. 17 Ekim’de Ermeni vekillerin İçişleri Bakanlığı’na yaptıkları ziyarette, bakan tarafından vekillere Ermenilerin geri dönüşlerinin sağlanacağı ve mallarının iade edileceği müjdesi verilmiştir. Hükûmet tarafından 18 Ekim 1918 tarihinde, Ermenilerin eski yerlerine dönmelerine izin verilmesi suretiyle seyahatlerine engel olunmaması, emval-i metruke tarafından tehcir edilenlerden teslim alınmış ve halen boş olan evlere kimsenin yerleştirilmemesi, askerler ve memurlar tarafından kullanılan evlerin boşaltılmasını içeren bir tebliğ yayınlamıştır.[2] Yeni Osmanlı Hükûmeti’nin İçişleri Bakanlığı tarafından 22 Ekim’de İstanbul, Adana, Hüdavendigar (Bursa), Konya, Ankara, Kastamonu, Haleb, Mamüretülaziz (Elazığ), Diyarbakır, Sivas, Edirne, Aydın vilayetleriyle İzmit, Bolu, Kütahya, Karesi, Kayseri, Niğde, Menteşe, Antalya, Urfa, Canik (Samsun), Eskişehir, İçel, Maraş mutasarrıflıklarına yazılan üç maddelik bir talimatla; “Savaş sırasında zorunlu olarak başka bölgelere sevk edilen Osmanlı tebaası halkın yerlerine dönüşleri için her türlü kolaylığın gösterilmesi ve dönüşleri sırasında emniyet tedbirlerinin en yüksek seviyeye çıkartılması” hususunda emir verilmiştir. Bu talimatta, geri dönüş izninin Meclisi Vükela’nın aldığı kararla verildiği, Erzurum, Trabzon, Van, Bitlis, Diyarbakır, Mamüretülaziz vilayetleriyle Erzincan mutasarrıflığı dahilinde geri dönüşler için şartların ve  iaşe sağlanması gibi ögelerin yeterli  seviyede olmasından dolayı bu bölgeden sevk edilen Ermenilerin dönüşlerine öncelik verileceğini, Diyarbakır’a sevk edilen 762 Ermeni’nin yerlerine iade edilmesi için talimat verildiği, diğer mahallerde şartların istenilen seviyeye geldiği müddetçe peyderpey dönüşlere müsaade edileceği, ivedilikle gerekli tedbirlerin alınarak behemehal gecikmeye sebebiyet verilmemesi istenmiştir[3].
İçişleri Bakanlığı tarafından 28 Ekim 1918 tarihinde, mülki makamlara, geri dönüşler ve iskân düzenlemesi ile ilgili ayrıntıları içeren ikinci bir talimat gönderilmiş ve Ermenilerin can ve mal güvenliklerinin korunması konusunda oldukça hassas davranılması doğrultusunda emirler verilmiştir[4]. 30 Ekim 1918 tarihinde Osmanlı Devleti’nin imzaladığı Mondros Mütarekesi ile Birinci Dünya Savaşı resmen sona ermiştir. Osmanlı Devleti için ağır şartlar içeren 25 maddelik antlaşmanın;
 * 4. maddesinde: İtilaf Devletleri’ne ait savaş esirleri ile Ermeni esir ve tutukluların kayıtsız şartsız teslim edilmesi ve İstanbul’a toplanması, 
* 11. maddesinde: İran coğrafyasında ve Kafkasya’da konuşlu İngiliz askeri birliklerinin kuzey batı kesiminde ve Mavera-yı Kafkasya’da (Bugün Azerbaycan, Gürcistan ve Ermenistan devletlerinin kapladığı alan) bulunan Türk kuvvetlerinin savaştan önceki sınırlarına çekilmesi, 
* 24. maddesinde: İngilizlerin, Ermeni vilayetleri olarak kabul ettikleri altı vilayette bir karışıklık çıkarsa buraların işgal edileceği, ayrıca Sis (Kozan), Haçin, Zeytun ve Ayıntab’ın işgalinin gündeme geleceği yer almıştır. 
Müzakereler neticesinde altı vilayetin (Erzurum, Van, Elâzığ, Diyarbakır, Sivas, Bitlis) önünde yer alan Ermeni kelimesi kaldırılmıştır[5]. Mondros Mütarekesi’nin imzalanmasından hemen sonra 3 Kasım’da hükûmet harekete geçerek mülki makamlara bir yazı göndermiş ve kendi istekleri doğrultusunda yerlerine dönmek isteyen Ermenilerin ve Rumların iadelerinin sağlanmasını, istemeyenlerin sevklerinin yapılmamasını, savaştan çıkılması ve yiyecek sıkıntısının baş göstermesinden dolayı yerlerinde kalanların işleriyle güçleriyle meşgul olmalarının sağlanmasını istemiştir[6]. Sadrazam Ahmet İzzet Paşa, meclise bir tezkere sunarak 1915 yılında tehcir edilenler ile ilgili çıkartılan geçici kanunların 4 Kasım 1918 tarihi itibarıyla reddedilmesini talep etmiştir. Tezkeredeki talebin kabul edilmesiyle, sevke tabi tutulan Ermenilerin ve Rumların geri dönüşleri ile ilgili yapılacak yasal düzenlemelerin önü açılmıştır. 
İçişleri Bakanlığı’nın geri dönüşlere dair verdiği talimatların uygulamasına yönelik olarak, bakanlık bünyesinde bulunan Aşayir ve Muhacirin Müdüriyeti tarafından, vilayetlere ve mutasarrıflıklara 5 Kasım 1918 tarihinde bir yönerge gönderilmiştir. Yönergede;
1.Yerlerine geri dönecek olan Ermenilerin seyahat belgesi almaları konusunda mecbur tutulmamaları ve bunların düzenlenecek bir listeyle trenlerle sevk edilmelerinin sağlanması, 
2.Yolculukları esnasında yeterli miktarda su ve iaşelerinin karşılanması,
3.Seyahat edecek Ermenilere Harbiye Nezareti’nin öngördüğü şekilde tren seferlerinin sağlanmasında gerekli özenin gösterilmesi, 
4.Geri dönmek isteyen Ermenilerin yol masraflarının Harbiye Nezareti ödeneğinden karşılanması,
5.Baskı ve korkuyla din değiştirenlerin istedikleri takdirde eski dinlerine dönebilme imkanlarının sağlanması ve bu konu hakkında ilgili yerlere sık sık bilgi verilmesi, 
6.Ermeni cemaatine hemen kilise yapılması konusunda Osmanlı Hükûmeti’nin gerekli yardımı acilen yapması, bu yardım sadece Konya ile sınırlı tutulmuştur,
 7.Ermenilerin seyahatleri esnasında hiçbir saldırıya ve tecavüze maruz kalmamaları konusunda gerekli hassasiyetin gösterilmesi, bu konuda ihmali görülenler hakkında gerekli tahkikatın çok acil olarak yapılması, görevini kötüye kullanan kamu görevlilerinin en ağır şekilde cezalandırılacakları, Yönergedeki hususların takibi ve yerine getirilmesinden vilayet ve mutasarrıflıkların sorumlu olacakları bildirilmiştir[7].  


İkinci bölümle DEVAM EDECEK…
Hüseyin ALPASLAN; 
Tarihçi-Yazar 
alpasker.84@hotmail.com

Kaynakça
[1] İbrahim Ethem Atnur, “Osmanlı Hükümetleri ve Tehcir Edilen Rum ve Ermenilerin İskanı Meselesi” Atatürk Yolu, Dergisi, Cilt:4 Sayı:14, Kasım1994. s.121.
[2] “Osmanlı Belgelerinde Ermeniler (1915-1920)”, T:C Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü Osmanlı Arşivi Daire Başkanlığı, Yayın Nu:14, Ankara, 1995, s.172; Ferudun Ata, “İşgal İstanbul’unda Tehcir Yargılamaları”, TTK Yayınları, Ankara, 2017, s.20.
[3] Ahmet Altıntaş, “Osmanlı İmparatorluğu’nun Tehcir Kararı Alması ve Uygulaması” Afyon Kocatepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Dergisi, Cilt:7, Sayı:1, Haziran 2005, s.96.
[4] BOA, HR. MÜ. 43/34; DH. ŞFR, 54/156.
[5] Ali Türkgeldi, “Mondros ve Mudanya Mütarekelerinin Tarihi”, Türk Devrim Tarihi Enstitüsü, Ankara, 1948, s73; Bakar, s.174-175.
[6] BOA, DH. ŞFR, 93/26.
[7] BOA, HR. MÜ. 43/34, akt. Ahmet Altıntaş, a.g.m, s.97.

Önceki sayfa   Sayfa başına git  
YORUMLAR
Toplam 1 yorum var, 1 adet görüntüleniyor. Onay bekleyen yorum yok.

Küfür, hakaret içeren; dil, din, ırk ayrımı yapan; yasalara aykırı ifade ve beyanda bulunan ve tamamı büyük harflerle yazılan yorumlar yayınlanmayacaktır.
Neleri kabul ediyorum: IP adresimin kaydedileceğini, adli makamlarca istenmesi durumunda ip adresimin yetkililerle paylaşılacağını, yazılan yorumların sorumluluğunun tarafıma ait olduğunu, yazımın, yetkililerce, fikrim sorulmaksızın yayından kaldırılabileceğini bu siteye girdiğim andan itibaren kabul etmiş sayılırım.
 
Feramuz KÜÇÜK 24 Temmuz 2021 Cumartesi  12:18

Kalemine,yüreğine,emeğine sağlık Hüseyinciğim.Büyük zaman ve emek harcayarak bizlere sunduğun yazıları bir solukta okuyoruz.Başarıların daim olsun inşallah.

Yorumu oyla      0      0  
FACEBOOK YORUM
Yorumlarınızı Facebook hesabınız üzerinden yapın hemen onaylansın...
TİCARİ HAYAT GAZETESİ
ARŞİV
ÇOK OKUNANLAR
YAZARLAR
Seda TOLMAÇ
Seda TOLMAÇ
YAŞANABİLİR BİR GELECEK
Bünyamin ALTINTAŞ
Bünyamin ALTINTAŞ
BEKLENTİLER
Arda ÇELİK
Arda ÇELİK
SÖĞÜT ŞENLİKLERİ
Murat BALCI
Murat BALCI
“SULTAN FATİH’İN ATEŞ TOPU: TİHA”
Ömer AĞAÇLI
Ömer AĞAÇLI
“HAKİKAT“ VE “İTİKAT” İLİŞKİLERİ ÜZERİNE
Nimet KÜLTEKİN
Nimet KÜLTEKİN
BAĞIŞIKLIĞIMIZI ARTIRABİLMEK İÇİN BESLENME ÖNERİLERİ
Mert Can DUMAN
Mert Can DUMAN
SANAYİYE KÖPRÜ GÜNÜ MOLASI
Hatice TOPÇU
Hatice TOPÇU
HİÇBİR ŞEY RASTLANTI DEĞİL
Hatice KARATAŞ
Hatice KARATAŞ
HAYATIMIZ İNTERNET
Oğuzhan SARI
Oğuzhan SARI
ELEKTİRKLİ ARAÇLARA İLGİ VAR AMA...
Mustafa YILDIZ
Mustafa YILDIZ
İNSAN DİN İLİŞKİSİ XIII (İBADETLERİ KOLAY VE ANLAŞILIR KILMA)
Hüseyin ALPASLAN
Hüseyin ALPASLAN
TAHKİK HEYETLERİ VE DİVÂN-I HARB-İ ÖRFİLERİN KURULMASI
Büşra ÇİNKAYA
Büşra ÇİNKAYA
OKUL ALIŞVERİŞİ YAPARKEN BUNLARA DİKKAT!
Esra SARI
Esra SARI
ÜRETMELİYİZ
R.Bülend KIRMACI
R.Bülend KIRMACI
DÜŞÜNEN, KONUŞAN, DİNLEYEN ve GELECEĞE YÜRÜYEN TÜRKİYE!
Şira Yıldız ASAN
Şira Yıldız ASAN
DAHA MUTLU HİSSETMENİZ İÇİN
Prof.Dr. Esat ARSLAN
Prof.Dr. Esat ARSLAN
YOKSA TÜRK BAHARI MI?
Nesrin Yarım ÖZOĞLU
Nesrin Yarım ÖZOĞLU
ORMAN DEYİP GEÇMEYİN!
Dursun ERKILIÇ
Dursun ERKILIÇ
KADINLAR VE ‘ANKA’RA!
İsmail CİNGÖZ
İsmail CİNGÖZ
FERGANA VADİSİ’NDEN TÜRK BİRLİĞİNE
Hasan AKGÜL
Hasan AKGÜL
ÜLKENİN KALKINMASINDA SİVİL TOPLUM KURULUŞLARININ ÖNEMİ
Duran AKKAYA
Duran AKKAYA
BİSİKLET KÜLTÜRÜ
Ceyhun Özgür
Ceyhun Özgür
ÇALIŞAN EMEKLİNİN MAAŞINDA KESİNTİ OLUR MU?
Ayşe Aybike Yılmaz
Ayşe Aybike Yılmaz
VEJETARYEN BESLENMESİ
Burcu ŞEN
Burcu ŞEN
NE KUTLADIĞIMIZI BİLİYOR MUYUZ?
Av. Zeynep YETİŞGİN
Av. Zeynep YETİŞGİN
HATIR İÇİN YOLCU ALIMINDA ARAÇ İŞLETENİN SORUMLULUĞU
Gülçin KARLI İPEK
Gülçin KARLI İPEK
İLKLERİN KADINI SABİHA RIFAT GÜRAYMAN
Hicret TÜRKMAN
Hicret TÜRKMAN
KOMŞULUK ÖLMESİN
Ceren Tuğçe ÖZDEMİR
Ceren Tuğçe ÖZDEMİR
ENDİŞE VERİCİ!
Gamze Nur ERGİL
Gamze Nur ERGİL
BABA’YA İTHAFEN
Fatma Sena YAMAN
Fatma Sena YAMAN
SEVİNCİ ŞÜKÜR, ÜZÜNTÜSÜ SABIR
Serkan KUMDAKÇI
Serkan KUMDAKÇI
SEYRE DEVAM
Can Berk KANAT
Can Berk KANAT
DİŞİYİ KİŞİ YAPALIM!
Esra  YAZDIÇ DEMİR
Esra YAZDIÇ DEMİR
ŞALVARIYLA KÜRSÜYE ÇIKIYOR, AKADEMİSYENLERİN YAPAMADIĞINI YAPIYOR
Şahap YILMAZ
Şahap YILMAZ
İŞ PLANI NEDEN ÖNEMLİ?
Ali Asker DEMİRHAN
Ali Asker DEMİRHAN
YENİ TORBA KANUN TASARISININ VERGİ HÜKÜMLERİ
Mehmet GÖKTÜRK
Mehmet GÖKTÜRK
GERÇEĞİ HAKARET SAYMAK!
Abdurrahman SAĞKAYA
Abdurrahman SAĞKAYA
DEVLET HİZMET SATIN ALMALI
Oktay TAŞ
Oktay TAŞ
İŞİMİZ FİYAKA!
Cihangir TÜRKMEN
Cihangir TÜRKMEN
İHTİYAÇLARIM VE REFERANDUM
İsmet ORHAN
İsmet ORHAN
ÜÇ MUAMMADA... İLKLER NELER OLUYOR?
Sedat ERİŞ
Sedat ERİŞ
HALKIN BİLİNÇALTINDAKİ SORULAR-4
ÇOK YORUMLANANLAR
FACEBOOK'TA TİCARİ HAYAT
Ana Sayfa Gündem Ekonomi Şirketler Özel Haber Ankara Sağlık Yasam
KünyeHakkımızda KünyeKünye İletişimİletişim FacebookFacebook TwitterTwitter Google+Google+ RSSRSS Sitene EkleSitene Ekle Günün HaberleriGünün Haberleri
Maxiva