ANA SAYFA GÜNDEM EKONOMİ ŞİRKETLER ÖZEL HABER ANKARA SAĞLIK YAŞAM VİDEOLAR
10 PKK/YPG'li terörist etkisiz hale getirildi
10 PKK/YPG'li terörist etkisiz hale getirildi
Muğla'da beklenti yükseldi
Muğla'da beklenti yükseldi
Bozayı ve köpeklerin ekmek kavgası
Bozayı ve köpeklerin ekmek kavgası
Kahramanmaraşlı çiftçilerin 'akdarı' nöbeti
Kahramanmaraşlı çiftçilerin 'akdarı' nöbeti
Kuraklık, yer altı suyu seviyesini düşürdü
Kuraklık, yer altı suyu seviyesini düşürdü

R.Bülend KIRMACI

ÖZEL ELEKTRİK HALKI ÇARPAR!
14 Temmuz 2021 Çarşamba

DÜNYA MERSİNE BİZ TERSİNE

Elektrik dağıtımı daha önce özelleştirilmişti. Peki ne oldu? Artık, bir lira kamuda kalıyorsa, bir lira, belki de daha fazlasını özel sektör kazanıyor. Bu durum olağan kar marjını zorlayan bir iştaha ve örneğin elektrik faturasını ödeyemediği için önce hacze sonra hapse düşme tehdidiyle karşı karşıya kalan çiftçinin dramına yol açıyor.

Batı’da özelleştirmenin ağababaları (İngiltere, Fransa vb.g.) bile bu işten çoktan vazgeçtiler. Tam tersine geçmişte “özelleştirdikleri” üretim tesisleri ve şirketlerini tekrar kamulaştırmaya yöneldiler. Dünya’nın içinde bulunduğu durgunluk ve “salgın yangını” da bir başka gerçeği gözler önüne serdi: Ekonomide kamu yoksa, sürdürülebilir kalkınma yok, refah toplumu yok, doğaya saygı yok, dahası, gelecek yok!

HER ŞEYİ SATAN PAZARLIK GÜCÜNÜ YİTİRİR

Bütün dünya kamuculuğa yönelirken savunmada, enerjide ne varsa özel sektörün, hatta yabancı girişimcilerin envanterine taşımış bir ülke olarak dışarıyla kıran kırana pazarlık yapamazsınız… Yapamazsınız, çünkü iktisadi gerçeklikten ırak olanı hemen anlarlar ve avlarlar!  “Kendi malını özele veren benden istediğim fiyatla ve koşullarda mal alır” derler… Bu bağlamda stratejik bir kuruluş olan Türkiye Elektrik İletim Anonim Şirketi (TEİAŞ)’ın özelleştirilmesi asla onanabilir bir yönelim olmayacaktır. Unutmayalım ki, halen dünyanın birçok ülkesinde hatta büyük çoğunluğunda; elektrik iletimi, kamusal bir hizmet olarak devlet eliyle gerçekleştirilmektedir.

DEVLET TEKELİ YERİNE ÖZEL TEKELLER

Siz kamuda verimli ve etkili işletmeciliği arıyorsanız, KARDEMİR’e ve daha bir çok örneğe bakınız. Pekala kamuda da başarılı, verimli, etkili, karlı ve rekabetçi işletmecilik örnekleri vardır. Görmek isteyen bunu görür. İktisadi alanda başarılı olmak kamunun da hakkıdır. Serbest piyasa mantığı bile bu hakkı tanımayı gerektirir. Ancak nicedir “özelleştirme” adeta bir takıntı halinde seyir izlemiş, yaşam eğrisine darbe vurulan kamu işletmeleri birer ikişer budanmış ve yabancılaştırılmıştır.

Bunda liberalizmi bile uygulamayan ancak adı liberal iktisatla anılan siyasi yapılar baş rol oynamışlardır. Şimdi sosyal muhasebenin sorusu şudur: “Ne varsa sattınız, yerine ne koyabildiniz?” Eğer tüm acı gerçekliğe karşın bu yolda ısrar edilirse, örneğin, yarın TUSAŞ, HAVELSAN, sonra ASELSAN’ a mı sıra gelecektir? Savunma sanayinden, elektrik hizmetinden sonra, “özelcilik aparatı” petrol ve doğalgaz alanlarında ve vahalarında tam hakimiyet mi tesis edecektir? Devlet tekelini “kırıyoruz” diyenler, özel tekeller ve aksak rekabete kapı açacaklar mıdır?

İKTİSADİ ALANIN SOSYAL BOYUTU VE KAMU

Özelcilik açısından sermaye sahipliği, kamu hisseleri, yeniden yatırım, istihdam duyarlığı, konvansiyonel fiyatların dengelenmesini aşan kaygılar ve konular da var. Dünyamız hızla yeşil enerjiye yöneliyor. Böyle bir ortamda piyasacı mantık ve yaklaşımlarla alternatif ve yenilenebilir (güneş, rüzgar, jeo-termal) enerji kaynaklarına ne kadar yatırım yapılabilir? Yerli ve yabancı özel sektör bu alandaki “ilk kalkış” ve “alan açma” maliyetlerine katılır ve katlanır mı? Elbette, hayır! Onlar, elektrikte olduğu gibi “olgunlaşan karlı alanlara” yönelmek isterler. İşin ve işleyişin doğasında bu vardır.

Dünya’nın gerçeklikleri bağlamında ve ülkemizin gereksinimleri anlamında iktisadi alanda sosyal duyarlılığı, çağdaş yenilenmeleri düşünecek ve gereğini icra edecek olan kamudur.

Tüm bu gerçekler doğrultusunda; yazımızın başlığındaki ana düşünüşe dönersek; elektrik ağının kamuda kalan son halkası olan TEİAŞ Türkiye Elektrik İletim Anonim Şirketi özelleştirilmemelidir.

BİLİME, DENEYİME VE DE MİLLİ OLANA KULAK VERİNİZ

Bakın 5 Temmuz 2021 günkü Basın duyurusunda TMMOB Makine Mühendisleri Odası ne diyor:  “Elektrik Ağının Kamuda Kalan Son Halkası Olan TEİAŞ Özelleştirilmemeli, Özelleştirilen Kamu Varlıkları ve Hizmetleri Kamulaştırılmalıdır.” Durup, tekrar ekleyelim: Ne yazık ki yıllardır ülkemizi yöneten iktidarlar, “serbest piyasacılığı” denetimsiz piyasacılık olarak algılamış, hizmetler sektöründe kısmen kabul edilebilecek ataleti kamunun üretim üniteleri için baştan koşul geçerli saymış ve sonuçta elde avuçta ne varsa satıp-savılmıştır.

Bu doğrultuda, elektrik üretim-iletim-dağıtım faaliyetlerini içeren bütünleşik yapı bozulmuştur.

YA ELEKTRİK “DÜŞMANIN” ELİNDE OLURSA?!

Elektrik üretmek ve gereğinde talep ihtiyacını ithalatla karşılamak çok büyük yatırımlara neden olduğundan, hükümetler, elektrikte üretim fazını ağırlıklı olarak kamuda bırakmışlar ancak elektrik zincirinin geri kalan tüm halklarını birbirinden kopararak, “iletim”, “dağıtım” diye parçalara ayırarak, özelleştirme programına almışlardır. Özelleştirmenin son sahibinin günü geldiğinde yabancılar olması gibi bir olasılığa da aldırmadan üstün körü yapılan varlık, tesis, arazi, makine, ekipman hatta bilançoya bağlı karların “pazarlanması”, özelleştirmeye konu kimi üretim unsurlarının stratejik önemi de hatırlanınca, tam anlamıyla bir hesapsızlığı yansıtmaktadır. Öyle ki, Tanrı esirgesin yarın bir gün ülkemiz savaşa girişse ve böyle bir anda örneğin elektrik üretimi / dağıtımı “düşman ülkenin” yatırımcısının kontrolünde olursa, ülkemiz için çok değerli zamanın yitirilmesi ve savunma gücümüzün tehlikeye atılması söz konusu olabilecektir.

STRATEJİK KURUMLAR PARAMIZA DEĞER KATAR

Kaldı ki, ülkemizde birçok özelleştirme, adeta ilkesizlik içinde yapılagelmiştir. Tesisin yeni sahiplerinin içsel yatırım (tevsii) veya istihdamın korunmasıyla ilgili herhangi bir taahhüdü çoklukla aranmamıştır. İşte bu koşullarda ve bu ortamda, arkada bıraktığımız on yıllar içinde tüm elektrik dağıtımı özel şirketlere devredilmiştir. Kamunun (hepimizin vergilerinden ve nice kuşakların fedakarlıklarıyla) büyük yatırımlarla inşa ettiği elektrik santralarının büyük bölümü özel şirketlere satılmış ve bu satışı sağlayan çoğu iş bu işlemle, kamu payı beşte birin altına düşürülmüştür.

Daha da ötede enerjinin diğer alanlarına düşen “yıldırımlar” da yaşanmıştır. 

Örneğin İstanbul dışında bütün kentlerde gaz dağıtımı özel şirketlere tevdi edilmiş, yanı sıra, petrol rafineleri ve petro-kimya sanayi de büyük sermaye gruplarına devredilmiştir. Böylesi devasa tesislerin “devri” kuşkusuz makro olduğu kadar daha küçük ölçeklere de yansıyan sorunları (yangınları) dolaylı olarak etkiler. Türkiye son yıllarda on binlerle ifade edilen yeni dolar milyarderi yaratırken, çalışanlarının büyük çoğunluğu açlık sınırına denk gelen asgari ücrete tabi olduğu ülkemizde, gelir dağılımı gitgide bozulmuş ve yoksulluğun yarı çapı alabildiğine genişlemiştir. Enerjide özelleştirme ve yabancılaştırmanın tetikleyebileceği depremler bununla sınırlı olmayıp, daha derinlerdedir.  Çünkü, bir ülkenin para birimine değer katan örneğin petro-kimya tesislerinin devletin değil de özel kesimin elinde olması, paramızın değer kaybı açısından dolaylı sonuçları olan istenmeyen bir durumdur ve parası değer kaybına uğrayan bir ülkede bir yandan kamunun ve özelin borçları ağırlaşırken, diğer yandan dış ödemeler dengesi de adam akıllı bozulur ve piyasalarda son aylarda olan biten (manipülasyon iklimi dahil) bir büyük ölçüde bundandır.

TEİAŞ, ARZ GÜVENLİĞİ ve STRATEJİK ÖNEMİ

Ülkemizin doğusu ile batısı arasında yaklaşık 1.500 km mesafede, merkezi boyutta üretim yapan (özellikle hidroelektrik) santrallardaki kapasiteyi tüketim noktalarına taşıyan iletim sistemi elektrik enerjisi arz güvenliğinin teminatıdır. Bu anlamda Makine Mühendisleri Odasınca (*) ifade edildiği gibi; 12,8 milyar TL sermayesi ve 2020 yılı verileri ile 71.098 km olan enerji iletim hatları, 192.969 MVA kurulu güç kapasitesi ile TEİAŞ, Türkiye elektrik sisteminin kalbi ve ekonomimizin de can damarıdır. TEİAŞ 2020 yılında yaklaşık 14,9 milyar TL cirosu, 4 milyar TL’ye varan yatırım hacmi ve 4,7 milyar TL’yi bulan net kârı ile gözde bir kuruluştur.  Evet, TEİAŞ’ın özelleştirme kapsamına alınması, uluslararası birçok yabancı şirket ve onlara taşeronluk yapacak işbirlikçi yerli şirketlerin iştahını kabartacak kamu-toplum yararına aykırı bir politik tercihe karşılık gelir.

TEİAŞ’ın özelleştirilmesi süreci derhal durdurulmalı, kamu mülkiyetinde ve yönetiminde ve de özerk bir yapıya kavuşturulmalıdır.

ÇÖZÜM ÖNERİLERİ

Makine Mühendisleri Odasının tespitlerine ben de katılıyorum. Aklı başında her sendikanın, siyasetçinin ve akademisyenin ve iş insanlarının da bu gerçeklere katıldığını özellikle üreten, çiftçi kesimlerin bu gerçeği sessiz bir haykırışla paylaştığını düşünüyorum: Türkiye’mizde elektrik enerjisi üretimi-iletimi-dağıtımı, kamu kuruluşları eliyle verilmesi gereken kamusal hizmetlerdir. Kaldı ki, örneğin on yılda özelleştirmeden toplam elde ettiği gelir yaklaşık elli milyar dolar olan Türkiye, her yıl bu paradan mislilerce fazlasını sadece dış borç faizine ödemektedir. Kalkınmak, büyümek, iş alanları açmak, üretmek isteyen bir ülke, Türkiye, her yıl 40 milyar doları aşan enerji girdileri ithalatı, son iki yılda yüzde 70 oranında artan elektrik ve gaz fiyatlarıyla bu hedeflerine erişemez ve dünya ile de rekabet edemez… 

Sonuç olarak;

1) Elektrik Üretim- İletim- Dağıtımı Türkiye Elektrik Kurumu (TEK);

Petrol ve Doğal Faaliyetleri Türkiye Petrol ve Doğalgaz Kurumu (TPDK) çatısı altında birleştirilmelidir.

2) Petrol ve doğalgaz arama, üretim, rafinaj, iletim faaliyetleri; bütünleşmiş bir yapıda sürdürülmeli, bu yapı dağıtım ve satış faaliyetlerinde bulunabilmelidir. Bu amaçla, TPAO ve BOTAŞ’ı da bünyesine alacak Türkiye Petrol ve Doğalgaz Kurumu (TPDK) veya ayrı ayrı Türkiye Petrol Kurumu ve Türkiye Doğalgaz Kurumu oluşturulmalıdır.

3) Yeni ve yenilenebilir enerjiye (rüzgar, güneş, jeo-termal) daha çok önem verilmeli, Türkiye bu alanda yatırım ve üretim verimi ve çevrenin korunması itibariyle “Yeşil Enerji” ülkeleri arasında yerini almalıdır.

4) Dicle ve Fırat Suları Üst Planlama Kurulu oluşturulmalıdır. Ülkemizden kaynaklanan bu suların değerlendirilmesi ve bölge ülkeleriyle barışı güçlendirecek hakça ilişkilerin sürdürülmesinde bu Kurul, bilgi ve planlama birikimiyle katkılar sağlamalıdır.

5) Türkiye Enerji Haritası ve Tedarik Planı adıyla yeni bir planlama yapılmalıdır.

Enerjide dışa bağımlılığı en aza indirgeyecek tedarik kaynakları çeşitlendirilmelidir.

6) GAP gibi projeler tamamlanmalı, bunu, Konya Ovası Projesi ve Trakya’da benzerleri izlemelidir.

7) Çiftçinin, üreticinin mazot ve elektrik giderleri sübvanse edilmelidir.

8) Mahalle statüsü verilen yerleşim birimlerini eskisi gibi köyler olarak tanımlanmalı, köyler, üretim kooperatifleriyle enerjide sinerji yaratacak şekilde bir araya getirilmelidir.

9) “Akıllı kentler” kurulmasına önem verilmeli, kentin atıklarından enerji elde edecek yüksek teknolojiye dayalı yapılanmalar kurulmalı, toplu taşımada, sokak aydınlatılmasında, stadyumlarda kentin elektriği optimal kullanılmalıdır.

10) Enerji konusunda araştırma-geliştirme ve uzay teknolojisine yatırım yapmalıdır.

(*):TMMOB Elektrik Mühendisleri Odası’nın 04.07.2021 tarihli basın açıklaması

 

Önceki sayfa   Sayfa başına git  
YORUMLAR
 Onay bekleyen yorum yok.

Küfür, hakaret içeren; dil, din, ırk ayrımı yapan; yasalara aykırı ifade ve beyanda bulunan ve tamamı büyük harflerle yazılan yorumlar yayınlanmayacaktır.
Neleri kabul ediyorum: IP adresimin kaydedileceğini, adli makamlarca istenmesi durumunda ip adresimin yetkililerle paylaşılacağını, yazılan yorumların sorumluluğunun tarafıma ait olduğunu, yazımın, yetkililerce, fikrim sorulmaksızın yayından kaldırılabileceğini bu siteye girdiğim andan itibaren kabul etmiş sayılırım.
 

Bu haber henüz yorumlanmamış...

FACEBOOK YORUM
Yorumlarınızı Facebook hesabınız üzerinden yapın hemen onaylansın...
TİCARİ HAYAT GAZETESİ
ARŞİV
ÇOK OKUNANLAR
YAZARLAR
Seda TOLMAÇ
Seda TOLMAÇ
YAŞANABİLİR BİR GELECEK
Bünyamin ALTINTAŞ
Bünyamin ALTINTAŞ
BEKLENTİLER
Arda ÇELİK
Arda ÇELİK
SÖĞÜT ŞENLİKLERİ
Murat BALCI
Murat BALCI
“SULTAN FATİH’İN ATEŞ TOPU: TİHA”
Ömer AĞAÇLI
Ömer AĞAÇLI
“HAKİKAT“ VE “İTİKAT” İLİŞKİLERİ ÜZERİNE
Nimet KÜLTEKİN
Nimet KÜLTEKİN
BAĞIŞIKLIĞIMIZI ARTIRABİLMEK İÇİN BESLENME ÖNERİLERİ
Mert Can DUMAN
Mert Can DUMAN
SANAYİYE KÖPRÜ GÜNÜ MOLASI
Hatice TOPÇU
Hatice TOPÇU
HİÇBİR ŞEY RASTLANTI DEĞİL
Hatice KARATAŞ
Hatice KARATAŞ
HAYATIMIZ İNTERNET
Oğuzhan SARI
Oğuzhan SARI
ELEKTİRKLİ ARAÇLARA İLGİ VAR AMA...
Mustafa YILDIZ
Mustafa YILDIZ
İNSAN DİN İLİŞKİSİ XIII (İBADETLERİ KOLAY VE ANLAŞILIR KILMA)
Hüseyin ALPASLAN
Hüseyin ALPASLAN
TAHKİK HEYETLERİ VE DİVÂN-I HARB-İ ÖRFİLERİN KURULMASI
Büşra ÇİNKAYA
Büşra ÇİNKAYA
OKUL ALIŞVERİŞİ YAPARKEN BUNLARA DİKKAT!
Esra SARI
Esra SARI
ÜRETMELİYİZ
R.Bülend KIRMACI
R.Bülend KIRMACI
DÜŞÜNEN, KONUŞAN, DİNLEYEN ve GELECEĞE YÜRÜYEN TÜRKİYE!
Şira Yıldız ASAN
Şira Yıldız ASAN
DAHA MUTLU HİSSETMENİZ İÇİN
Prof.Dr. Esat ARSLAN
Prof.Dr. Esat ARSLAN
YOKSA TÜRK BAHARI MI?
Nesrin Yarım ÖZOĞLU
Nesrin Yarım ÖZOĞLU
ORMAN DEYİP GEÇMEYİN!
Dursun ERKILIÇ
Dursun ERKILIÇ
KADINLAR VE ‘ANKA’RA!
İsmail CİNGÖZ
İsmail CİNGÖZ
FERGANA VADİSİ’NDEN TÜRK BİRLİĞİNE
Hasan AKGÜL
Hasan AKGÜL
ÜLKENİN KALKINMASINDA SİVİL TOPLUM KURULUŞLARININ ÖNEMİ
Duran AKKAYA
Duran AKKAYA
BİSİKLET KÜLTÜRÜ
Ceyhun Özgür
Ceyhun Özgür
ÇALIŞAN EMEKLİNİN MAAŞINDA KESİNTİ OLUR MU?
Ayşe Aybike Yılmaz
Ayşe Aybike Yılmaz
VEJETARYEN BESLENMESİ
Burcu ŞEN
Burcu ŞEN
NE KUTLADIĞIMIZI BİLİYOR MUYUZ?
Av. Zeynep YETİŞGİN
Av. Zeynep YETİŞGİN
HATIR İÇİN YOLCU ALIMINDA ARAÇ İŞLETENİN SORUMLULUĞU
Gülçin KARLI İPEK
Gülçin KARLI İPEK
İLKLERİN KADINI SABİHA RIFAT GÜRAYMAN
Hicret TÜRKMAN
Hicret TÜRKMAN
KOMŞULUK ÖLMESİN
Ceren Tuğçe ÖZDEMİR
Ceren Tuğçe ÖZDEMİR
ENDİŞE VERİCİ!
Gamze Nur ERGİL
Gamze Nur ERGİL
BABA’YA İTHAFEN
Fatma Sena YAMAN
Fatma Sena YAMAN
SEVİNCİ ŞÜKÜR, ÜZÜNTÜSÜ SABIR
Serkan KUMDAKÇI
Serkan KUMDAKÇI
SEYRE DEVAM
Can Berk KANAT
Can Berk KANAT
DİŞİYİ KİŞİ YAPALIM!
Esra  YAZDIÇ DEMİR
Esra YAZDIÇ DEMİR
ŞALVARIYLA KÜRSÜYE ÇIKIYOR, AKADEMİSYENLERİN YAPAMADIĞINI YAPIYOR
Şahap YILMAZ
Şahap YILMAZ
İŞ PLANI NEDEN ÖNEMLİ?
Ali Asker DEMİRHAN
Ali Asker DEMİRHAN
YENİ TORBA KANUN TASARISININ VERGİ HÜKÜMLERİ
Mehmet GÖKTÜRK
Mehmet GÖKTÜRK
GERÇEĞİ HAKARET SAYMAK!
Abdurrahman SAĞKAYA
Abdurrahman SAĞKAYA
DEVLET HİZMET SATIN ALMALI
Oktay TAŞ
Oktay TAŞ
İŞİMİZ FİYAKA!
Cihangir TÜRKMEN
Cihangir TÜRKMEN
İHTİYAÇLARIM VE REFERANDUM
İsmet ORHAN
İsmet ORHAN
ÜÇ MUAMMADA... İLKLER NELER OLUYOR?
Sedat ERİŞ
Sedat ERİŞ
HALKIN BİLİNÇALTINDAKİ SORULAR-4
ÇOK YORUMLANANLAR
FACEBOOK'TA TİCARİ HAYAT
Ana Sayfa Gündem Ekonomi Şirketler Özel Haber Ankara Sağlık Yasam
KünyeHakkımızda KünyeKünye İletişimİletişim FacebookFacebook TwitterTwitter Google+Google+ RSSRSS Sitene EkleSitene Ekle Günün HaberleriGünün Haberleri
Maxiva