ANA SAYFA GÜNDEM EKONOMİ ŞİRKETLER ÖZEL HABER ANKARA RÖPORTAJ SAĞLIK VİDEOLAR
Türkiye'nin Kovid-19'la mücadelesinde son durum
Türkiye'nin Kovid-19'la mücadelesinde son durum
YPG/PKK'ya kasımda ağır darbe
YPG/PKK'ya kasımda ağır darbe
İstiklal Caddesi'ne girişler sınırlandırıldı
İstiklal Caddesi'ne girişler sınırlandırıldı
İstanbul'daki nikah salonlarında yoğunluk yaşanıyor
İstanbul'daki nikah salonlarında yoğunluk yaşanıyor
Yunanistan'da 4,5 büyüklüğünde deprem
Yunanistan'da 4,5 büyüklüğünde deprem

Mert Can DUMAN

NİMET Mİ LANET Mİ?
18 Kasım 2020 Çarşamba

Geride bıraktığımız hafta sonu her iki yılda bir periyodik olarak düzenlenen ve Sakarya Üniversitesi Ortadoğu Enstitüsünün ev sahipliğini üstlendiği Ortadoğu Siyaset ve Toplum Kongresi, uzun yıllardır birçok farklı disiplini aynı anda ilgilendiren sıcak gelişmelerin eksik olmadığı bölgenin geniş perspektifli bir fotoğrafını çekti. 

Ben de bu kongre kapsamında, özellikle son dönemde siyasal gelişmelerin şekillendirdiği bölgenin en büyük doğal zenginliklerinden olan petrolün bölgeye şans mı yoksa lanet mi getirdiğine dair birkaç kelam etme şansı buldum.

Petrol 20. yüzyılın özellikle ikinci yarısından itibaren küresel üretimin temel enerji kaynağı olarak kömürün tahtını elinden aldı. 

Kömüre kıyasla çok daha büyük bir enerjiyi çok daha düşük bir maliyetle ortaya çıkarmasından faydalanan ekonomiler petrolün bu gücüyle beraber yüksek büyüme oranlarıyla hızla genişledi. 

Bu hızlı büyüme hiç şüphe yok ki petrole bağımlılığı da beraberinde getirdi. Petrol üretici ülkelerin yüzlerinde petrole ilişkin artan bu taleple beraber oluşan gülümseme aslında aynı zamanda büyük bir tehlikeyi de beraberinde getiriyordu. 

Ekonomilerinin büyük bir kısmını petrole (daha geniş bir şekilde ifade etmek gerekirse doğal kaynaklara) bağımlı hale getiren, gelirlerinin büyük bir kısmını bu kaynaklardan elde edilen gelirlerle oluşturan ülkeler orta ve uzun dönemde büyüyememe ve özellikle de kalkınamama sorunlarıyla karşı karşıya kaldılar.

Richard M. Auty Routledge’ın 1993 yılında bizlerle tanıştırdığı “kaynak laneti” (resource curse) tanımı temel olarak doğal kaynak bakımından zengin olan ülkelerin diğer ülkelere kıyasla daha iyi ekonomik performans göstereceği beklense de aslında bu ülkelerin ekonomik gelişme ve kalkınma göstergeleri açısından diğer ekonomilere kıyasla daha kötü performansa sahip olduklarını ortaya koyuyor.

 Routledge’ın açtığı bu yolu devam ettiren Sachs ve Warder 1995 yılındaki çalışmalarında doğal kaynak zengini ülkelerde söz konusu doğal kaynakların büyüme üzerindeki etkisinin negatif olduğunu ortaya koydu. 

Gylfason ise 2001 yılında doğal kaynaktaki bolluğun sanılanın aksine büyüme üzerinde olumlu bir etkisi olmadığını; fiziki, beşerî, kurumsal ve yabancı sermaye gibi üretime esas oluşturan diğer faktörlerin doğal kaynaklar tarafından dışlandığını ortaya koydu.

Gelirinin büyük bir kısmını doğal kaynaklara tabi tutan ekonomiler literatürde aynı zamanda rantiye ekonomiler olarak da biliniyor. Rantiye ekonomilerde devlet ile toplum arasındaki ilişki zayıf bir şekilde gelişirken devletin de söz konusu gelirleri toplumun faydasına kullanma noktasında keyfiliği söz konusu. 

Öte yandan, üretime dayalı ekonomilerde gelirlerin büyük bir kısmı vergilendirme kanalından sağlandığı için hem toplumun devlet bütçesi nezdinde temsili hem de gelirlerin toplum yararına kullanılması noktasında etkinlik ve etkililik hususları hasıl olmaktadır.

Petrolün Ortadoğu için çok da nimet olmadığının daha keskin bir göstergesini ise bize yine sayılar sunuyor. Karşılaştırmanın çarpıcı olması için son 40 yıllık dönemde üretime ve ihracata dayalı büyüme modelini benimseyen Hong Kong, Güney Kore, Singapur ve Tayvan’ı Grup 1 olarak, doğal kaynak zengini Venezuela, Suudi Arabistan, İran ve Kuveyt’i ise Grup 2 olarak tanımladım. 1980 yılında bu iki grubun da yarışa aynı yerden başladığını varsayarak, 2019 yılına geldiğimizde aradan geçen 40 yıllık dönemde Grup 1’in vatandaşlarının kişi başına düşen gelirinde 13 kata varan; ancak Grup 2’nin vatandaşlarının kişi başına gelirinde ise yalnızca 1,4 katlık bir artış görüyoruz. 

Bir yanda hızlı ve sürekli büyüyen bir grup, diğer yanda ise küresel kırılganlıklara çok fazla açık bir grup. 

Öte yandan kalkınamama da doğal kaynağın lanetlerinden birisi olarak karşımıza çıkıyor. Dünyada en fazla petrol rezervine sahip ilk 20 ülkenin Birleşmiş Milletler İnsani Gelişmişlik Endeksi’ndeki yerlerine baktığımızda söz konusu ülkelerin büyük bir kısmının endeks sıralamasında çok gerilerde yer aldığını görüyoruz. 

Dolayısıyla hem büyüme hem de kalkınma için zengin doğal kaynak rezervlerinin üzerinde konumlanmaktan çok daha fazla ve farklı şeyler başarmanın önemini bir kez daha görüyoruz.

Güzel ve sağlıklı bir hafta geçirmeniz ümidiyle…

Önceki sayfa   Sayfa başına git  
YORUMLAR
 Onay bekleyen yorum yok.

Küfür, hakaret içeren; dil, din, ırk ayrımı yapan; yasalara aykırı ifade ve beyanda bulunan ve tamamı büyük harflerle yazılan yorumlar yayınlanmayacaktır.
Neleri kabul ediyorum: IP adresimin kaydedileceğini, adli makamlarca istenmesi durumunda ip adresimin yetkililerle paylaşılacağını, yazılan yorumların sorumluluğunun tarafıma ait olduğunu, yazımın, yetkililerce, fikrim sorulmaksızın yayından kaldırılabileceğini bu siteye girdiğim andan itibaren kabul etmiş sayılırım.
 

Bu haber henüz yorumlanmamış...

FACEBOOK YORUM
Yorumlarınızı Facebook hesabınız üzerinden yapın hemen onaylansın...
TİCARİ HAYAT GAZETESİ
ARŞİV
ÇOK OKUNANLAR
YAZARLAR
Hatice KARATAŞ
Hatice KARATAŞ
ESNAF ÇIKMAZDA
Mert Can DUMAN
Mert Can DUMAN
BÜYÜME BEKLENTİLERİN ÜZERİNDE; AMA
R.Bülend KIRMACI
R.Bülend KIRMACI
TÜRK, FİNLANDİYA VE GÜNEY KORE SENTEZİ
İsmail CİNGÖZ
İsmail CİNGÖZ
STRATEJİK AÇIDAN KARABAĞ
Seda TOLMAÇ
Seda TOLMAÇ
KADINA YÖNELEN ŞİDDETLE MÜCADELE
Hatice TOPÇU
Hatice TOPÇU
ÇOCUKLUĞUMUN GÜLÜŞLERİNDE SAKLI ÖZGÜR SOKAKLARI
Bünyamin ALTINTAŞ
Bünyamin ALTINTAŞ
BÜYÜME RAKAMLARI ALDATMASIN
Esra SARI
Esra SARI
KAHVEYE DAİR
Nesrin Yarım ÖZOĞLU
Nesrin Yarım ÖZOĞLU
GEÇ KALIYORUZ GEÇ
Prof.Dr. Esat ARSLAN
Prof.Dr. Esat ARSLAN
KIBRIS'TA MİLLİ ŞUURUN TAZELENMESİ
Duran AKKAYA
Duran AKKAYA
BU YIL KIŞ TURİZMİ NASIL ŞEKİLLENİR?
Oğuzhan SARI
Oğuzhan SARI
TÜKETİCİ HAKEM HEYETLERİ
Arda ÇELİK
Arda ÇELİK
TELEVİZYON VE ÜSLUP
Şira Yıldız ASAN
Şira Yıldız ASAN
YOZLAŞAN AHLAK VE İLİŞKİLER
Ömer AĞAÇLI
Ömer AĞAÇLI
MODERN İNSAN KENDİ ELLERİYLE CEHENNEMİN KAPILARINI AÇIYOR
Mustafa YILDIZ
Mustafa YILDIZ
İNSAN DİN İLİŞKİSİ IX (DOĞRU BİLGİ VE DOĞRU ALGININ ÖNEMİ)
Hüseyin ALPASLAN
Hüseyin ALPASLAN
ABD İSTİHBARATI’NIN TÜRKİYE YAPILANMASI VE FAALİYETLERİ-II
Büşra ÇİNKAYA
Büşra ÇİNKAYA
TURİZMDE KAYIPLAR BÜYÜK
Ceyhun Özgür
Ceyhun Özgür
ÇALIŞAN EMEKLİNİN MAAŞINDA KESİNTİ OLUR MU?
Ayşe Aybike Yılmaz
Ayşe Aybike Yılmaz
VEJETARYEN BESLENMESİ
Burcu ŞEN
Burcu ŞEN
NE KUTLADIĞIMIZI BİLİYOR MUYUZ?
Av. Zeynep YETİŞGİN
Av. Zeynep YETİŞGİN
HATIR İÇİN YOLCU ALIMINDA ARAÇ İŞLETENİN SORUMLULUĞU
Gülçin KARLI İPEK
Gülçin KARLI İPEK
İLKLERİN KADINI SABİHA RIFAT GÜRAYMAN
Hicret TÜRKMAN
Hicret TÜRKMAN
KOMŞULUK ÖLMESİN
Hasan AKGÜL
Hasan AKGÜL
YEREL SEÇİMLER İÇİN BİR DEĞERLENDİRME
Ceren Tuğçe ÖZDEMİR
Ceren Tuğçe ÖZDEMİR
ENDİŞE VERİCİ!
Gamze Nur ERGİL
Gamze Nur ERGİL
BABA’YA İTHAFEN
Dursun ERKILIÇ
Dursun ERKILIÇ
LİBAS
Fatma Sena YAMAN
Fatma Sena YAMAN
SEVİNCİ ŞÜKÜR, ÜZÜNTÜSÜ SABIR
Serkan KUMDAKÇI
Serkan KUMDAKÇI
SEYRE DEVAM
Can Berk KANAT
Can Berk KANAT
DİŞİYİ KİŞİ YAPALIM!
Esra  YAZDIÇ DEMİR
Esra YAZDIÇ DEMİR
ŞALVARIYLA KÜRSÜYE ÇIKIYOR, AKADEMİSYENLERİN YAPAMADIĞINI YAPIYOR
Şahap YILMAZ
Şahap YILMAZ
İŞ PLANI NEDEN ÖNEMLİ?
Ali Asker DEMİRHAN
Ali Asker DEMİRHAN
YENİ TORBA KANUN TASARISININ VERGİ HÜKÜMLERİ
Mehmet GÖKTÜRK
Mehmet GÖKTÜRK
GERÇEĞİ HAKARET SAYMAK!
Abdurrahman SAĞKAYA
Abdurrahman SAĞKAYA
DEVLET HİZMET SATIN ALMALI
Oktay TAŞ
Oktay TAŞ
İŞİMİZ FİYAKA!
Cihangir TÜRKMEN
Cihangir TÜRKMEN
İHTİYAÇLARIM VE REFERANDUM
İsmet ORHAN
İsmet ORHAN
ÜÇ MUAMMADA... İLKLER NELER OLUYOR?
Sedat ERİŞ
Sedat ERİŞ
HALKIN BİLİNÇALTINDAKİ SORULAR-4
ÇOK YORUMLANANLAR
FACEBOOK'TA TİCARİ HAYAT
Ana Sayfa Gündem Ekonomi Şirketler Özel Haber Ankara Röportaj Sağlık
KünyeHakkımızda KünyeKünye İletişimİletişim FacebookFacebook TwitterTwitter Google+Google+ RSSRSS Sitene EkleSitene Ekle Günün HaberleriGünün Haberleri
Maxiva