ANA SAYFA GÜNDEM EKONOMİ ŞİRKETLER ÖZEL HABER ANKARA SAĞLIK YAŞAM VİDEOLAR
'Kırmızı uyarı' verilen iller için alınan tedbirler
'Kırmızı uyarı' verilen iller için alınan tedbirler
TİSK'ten asgari ücret açıklaması
TİSK'ten asgari ücret açıklaması
Cumhurbaşkanlığı Kabinesi toplandı
Cumhurbaşkanlığı Kabinesi toplandı
Kırkpınar'ın kültürel meşalesi 661 yıldır yanıyor
Kırkpınar'ın kültürel meşalesi 661 yıldır yanıyor
NASA'dan bir ilk
NASA'dan bir ilk

Hüseyin ALPASLAN

İTTİHAT VE TERAKKİ ÜYELERİNİN YARGILANMALARI-VI
5 Mayıs 2022 Perşembe

Malta sürgününden sonra geride kalan ittihatçıların davasına devam edilmesi

İttihatçı tutukluların yargılamaları sürerken bir kısmının Malta’ya sürülmesi üzerine; 3 Haziran 1919 tarihinde Divân-ı Harb-i Örfî Mahkemesinde geride kalan tutukluların yargılanmalarına devam edilmiştir. İlk duruşmada Savcı Feridun Bey, itibarlı ve nüfuz sahibi İngiltere devleti tarafından Sait Halim Paşa ve arkadaşlarının cezaevinden alınarak semti meçhule gönderildiğini söylemiş ve bu sanıkların yokluğunda davanın ayrılmasını talep etmiştir. Savcının isteğini uygun bulan mahkeme, sürgün olan tutukluların dosyalarının ayrılmasına karar vermiştir[63]. Önceden Almanya’ya firar eden İttihatçıların yargılanmalarına ise gıyaplarında devam edilmiştir. 3 Haziran’da başlayan oturumda yargılanmalarına vicahen devam edilen sanıklar şunlardır: Eski Şeyhülislâm Musa Kâzım Efendi, eski Posta, Telgraf ve Telefon Nazırı Hüseyin Haşim Bey ve eski Ayan Reisi (Senato başkanı) Rifat Bey[64]. Mahkeme başladığında, yargılanan üç kişi hakkında düzenlenen 22 Mayıs tarihli soruşturma heyeti raporu ile 26 Mayıs tarihli mahkeme kararnamesi okunmuştur. Kararnamede, yargılanan kişilerin işlediği iddia edilen suçlar anlatılarak, İttihat ve Terakki Partisi’nin tehcir sırasında hükûmetin aldığı kararlara müdahale ettiği, işlenen suçlarda İttihat ve Terakki Parti teşkilatlarında görevli üyelerin de mesuliyeti olduğu ifade edilmiştir. Savaş döneminin hükûmetleriyle beraber, İttihat ve Terakki Partisi Kâtib-i Mesullerinin ve Teşkilat-ı Mahsusa’nın tehcir sırasında işlenen suçlara destek verdikleri, tehcirde meydana gelen olayların gerçekleşmesinde müşterek mesuliyetleri bulunduğu, Malta’ya sürgüne giden sanıklara isnat edilen suçların şu an mahkemede yargılanan kişileri de kapsadığı, dolayısıyla geride kalanların bu suçlardan yargılanacakları açıklanmıştır[65]. Tarık Zafer Tunaya, mahkemenin tutumunun bağımsız bir yargılamadan daha çok tutukluları suçlu ilan eden muhalifler tarafından yargılandığı izlenimini verdiğini, hatta Mahkeme Başkanı Mustafa Nazım Paşa’nın sanki Hürriyet ve İtilaf Partisi temsilcisi gibi davrandığını, soruşturmada, sadece iddia edilen suçların kanıtlanması yoluna gidilerek, sanıkların suçları olup olmadığı hakkında hiçbir araştırma yapılmadığını anlatmıştır[66].

Mahkeme Başkanı, Musa Kâzım Efendi ile Haşim ve Rifat Beylerin İttihat ve Terakki Genel Meclisi üyeleri olmalarından dolayı, İttihat ve Terakki Partisi’nin işlediği suçlarda mesuliyetleri olduğunu, partiye yöneltilen suçları, sanıkların da işlediğini söyleyerek, bu kişilerden savcının iddianamesini can kulağıyla dinlemelerini istemiştir. Savcı Feridun Bey’e göre bu dava, cihana hükmeden bir imparatorluğu felakete sürükleyen ittihatçıların hesabının görüleceği bir davadır. Savcı, iddianamesini okurken İttihat ve Terakki üyelerinin suçunu Âdem ile Havva’nın yaratılışına kadar götürmüş ve devamında özetle şunları anlatmıştır[67];

 “…1855 ve 1877 yıllarında yaşanan Kırım ve 93 harbinde yüce İngiltere Devleti, Osmanlı Devleti’nin bağımsızlığını iki büyük tehlikeden kurtarmış, yüce Fransa Devleti verdiği borçlarla nesiller boyu Osmanlıyı beslemiştir. İttihatçılar, İngiltere ve Fransa karşısında savaşa girmekle büyük bir yanlış yapmışlar ve ülkenin kaderini Almanya Devleti’nin vahşi alın yazısına bırakmışlardır. Savaş sırasında meydana gelen suistimaller ve ekonomik cinayetler sonucunda oluşan kıtlık sebebiyle ölen çocukların katilleri de onlardır. Sonuçta memleketimizi bu acı nihayete onlar sürüklemişlerdir.” [68] Savcı iddianamesinin devamında, İttihatçıları bir parti olamamakla, cinayet, korku ve dehşet salan bir komite olarak kalmakla ve ülke içinde dördüncü bir kuvvet haline gelmekle suçlamıştır. Feridun Bey, İttihatçıların işlediğini iddia ettiği suçları mahkemede bulunan sanıklara da yükleyerek iddianamesini tamamlamıştır. Savcılık makamının iddialarını sıralamasının ardından sanıkların sorgulamasına geçilmiştir. İlk sorgulanan kişi Musa Kâzım Efendi olmuştur. Mahkeme Başkanı, eski Şeyhülislama İttihat ve Terakki Cemiyeti’ne üyeliğinden başlayarak, göreve gelişine kadar geçen zaman diliminde yaşanan olaylar ile ilgili çok sayıda soru yöneltmiştir. Musa Kâzım Efendi ifadesinde; savaş sırasında Ermenilerin öldürüldüğüne şahit olmadığını, sadece bazı dedikodular duyduğunu, ancak, çok sayıda Müslüman’ın Ermenilerce katledildiğini, mallarının gasp edilip yağmalandığını, köylerin Ermeni çeteler tarafından yakıldığını, Ermenilerin bir kısmını ordunun cephe gerisinde bulunan kritik noktalarına sabotajlar düzenleyerek Osmanlı askerlerini iki ateş arasında bıraktıklarını, Osmanlı Devleti’nin Ermenilerin bu tehlikeli eylemleri sonrasında tehcir yapmaya karar verdiğini söylemiştir[69]. Musa Kâzım Efendi, Ermenilere mezalim yapıldığını ve öldürüldüklerini işitmediğini ifade ettikten sonra, “zaten böyle bir şey duysaydım, o hükûmete de cemiyete de lanet okur çıkar giderdim” diyerek tehcir ile ilgili İttihatçılara isnat edilen suçlamaları reddetmiştir[70].

3 Haziran’da yapılan duruşmada, eski Posta Telgraf ve Telefon Nazırı Hüseyin Haşim Bey ve eski Ayan Reisi (Senato başkanı) Rifat Bey’in, İttihat ve Terakki Genel Merkezi ile bir ilgilerinin olmadığının anlaşılması, mahkeme heyetinde şok etkisi yaratmıştır. Dolayısıyla günah keçisi olarak ellerinde kalan Musa Kâzım Efendi’ye Meşrutiyetin İlanı’ndan 31 Mart Vakasına, Teşkilat- Mahsusa’dan Hasan Fehmi’nin ve Ahmet Samim’in öldürülmesine ve Şer-i Mahkemelerin Adliye Bakanlığı’na tabi olmasına kadar çok sayıda soru sorulmuştur. 12 Haziran’da yapılan dördüncü duruşmada, kulağı duymayan eski Şeyhülislam Esat Efendi, sağlık sebebiyle duruşmadan sarfı nazar edilmiştir[71].

YEDİNCİ BÖLÜMLE DEVAM EDECEK

-----------------------------------------------------------------------------------

Hüseyin ALPASLAN;

Tarihçi-Yazar

alpasker.84@hotmail.com

Kaynakça

[63] Kocahanoğlu, Divan-ı Harb-i Örfî Muhakematı Zabıt Ceridesi, s.311.

[64] Ata, a.g.e., s.208.

[65] Ata, a.g.e., s.209.

[66] Tunaya, a.g.e., s.562-563.

[67] Savcı Feridun Bey’in iddianamesinin tamamını okumak için bkz. Kocahanoğlu, Divan-ı Harb-i Örfî Muhakematı Zabıt Ceridesi, ss. 312-316.

[68] Tunaya, a.g.e., s.563-564; Kocahanoğlu, Divan-ı Harb-i Örfî Muhakematı Zabıt Ceridesi, s. xxxııı. 

[69] Ata, a.g.e., s.210.

[70] TV, 12 Haziran 1335, nr.3573 sayısına ilişik DHÖZC, 3 Haziran 1335, s.147; Ata, a.g.e., s.210.

[71] Kocahanoğlu, Divan-ı Harb-i Örfî Muhakematı Zabıt Ceridesi, s. xxxıv.

Önceki sayfa   Sayfa başına git  
YORUMLAR
Toplam 1 yorum var, 1 adet görüntüleniyor. Onay bekleyen yorum yok.

Küfür, hakaret içeren; dil, din, ırk ayrımı yapan; yasalara aykırı ifade ve beyanda bulunan ve tamamı büyük harflerle yazılan yorumlar yayınlanmayacaktır.
Neleri kabul ediyorum: IP adresimin kaydedileceğini, adli makamlarca istenmesi durumunda ip adresimin yetkililerle paylaşılacağını, yazılan yorumların sorumluluğunun tarafıma ait olduğunu, yazımın, yetkililerce, fikrim sorulmaksızın yayından kaldırılabileceğini bu siteye girdiğim andan itibaren kabul etmiş sayılırım.
 
Feramuz Küçük 5 Mayıs 2022 Perşembe  15:23

Emeğine,kalemine,yüreğine sağlık Hüseyinciğim.Araştırma,çalışma,bizleri tarihi olayları aydınlatma konusundaki azmini Allah''ım daim eylesin.

Yorumu oyla      0      0  
FACEBOOK YORUM
Yorumlarınızı Facebook hesabınız üzerinden yapın hemen onaylansın...
TİCARİ HAYAT GAZETESİ
ARŞİV
ÇOK OKUNANLAR
YAZARLAR
Ebru BALIKÇI
Ebru BALIKÇI
TATİLE GİTMEK LÜKS OLDU
Bünyamin ALTINTAŞ
Bünyamin ALTINTAŞ
TİCARİ KREDİDE DÖVİZ ŞARTI
Oğuzhan SARI
Oğuzhan SARI
TATİL Mİ? O DA NE?
Prof.Dr. Esat ARSLAN
Prof.Dr. Esat ARSLAN
'MİLLET İTTİFAKI'NIN ÖNERİSİ: 'FRANSIZ YARIBAŞKANLIK MODELİ'
Seda TOLMAÇ
Seda TOLMAÇ
KADINLAR EN ÇOK PSİKOLOJİK ŞİDDETE MARUZ KALMIŞ
Fatmanur ÇOLAK
Fatmanur ÇOLAK
EVLİLİKTE MUTLULUĞUN SIRRI NEDİR?
Esra SARI
Esra SARI
KİTAP ALMAK BİLE ZOR
Murat BALCI
Murat BALCI
ENFLASYON TATİLİ DE VURDU
Nesrin YARIM ÖZOĞLU
Nesrin YARIM ÖZOĞLU
GERÇEKTEN BUĞDAY SORUNU YAŞANIR MI?
Merve ŞAFAK ERGÜN
Merve ŞAFAK ERGÜN
DOĞRU BİLİNEN DİYET EFSANELERİ
Mert Can DUMAN
Mert Can DUMAN
KRİZ YENİ FIRSATLAR DOĞURUYOR DERKEN
R.Bülend KIRMACI
R.Bülend KIRMACI
TÜRKİYE, HEPİMİZDEN BÜYÜKTÜR! (SİYASETİN PROGRAMINDA NELER OLMALIDIR?)
Hüseyin ALPASLAN
Hüseyin ALPASLAN
İTTİHAT VE TERAKKİ ÜYELERİNİN YARGILANMALARI-IX
Kadriye CİRİTCİ
Kadriye CİRİTCİ
GÖNÜL ALMAK
Hatice KARATAŞ
Hatice KARATAŞ
GIDA İSRAFINA DİKKAT
Mustafa YILDIZ
Mustafa YILDIZ
İSLÂM'DA İLK ORTAYA ÇIKAN FARKLI SİYASİ EKOLLER
Dursun ERKILIÇ
Dursun ERKILIÇ
İŞ İNSANI FESİH ZEKİ MERT’İN BAŞARISI…
Nimet KÜLTEKİN
Nimet KÜLTEKİN
MEVSİM GEÇİŞLERİNDE BESLENME
Burak BALCI
Burak BALCI
NÜKLEER SAVAŞI ÖNLEDİ, EMEKLİ EDİLDİ, SESSİZCE ÖLDÜ!
Arda ÇELİK
Arda ÇELİK
HEZEYAN
Ömer AĞAÇLI
Ömer AĞAÇLI
DİN İLE YOLLARIMIZI YİTİRDİK
Bekir ATACAN
Bekir ATACAN
FRANSA’YA KARŞI ÇOK FRANSIZ MI KALIYORUZ?
Hatice TOPÇU
Hatice TOPÇU
ZITLIKLAR
Büşra ÇİNKAYA
Büşra ÇİNKAYA
NOMOFOBİ
Şira Yıldız ASAN
Şira Yıldız ASAN
DAHA MUTLU HİSSETMENİZ İÇİN
İsmail CİNGÖZ
İsmail CİNGÖZ
FERGANA VADİSİ’NDEN TÜRK BİRLİĞİNE
Hasan AKGÜL
Hasan AKGÜL
ÜLKENİN KALKINMASINDA SİVİL TOPLUM KURULUŞLARININ ÖNEMİ
Duran AKKAYA
Duran AKKAYA
BİSİKLET KÜLTÜRÜ
Ceyhun Özgür
Ceyhun Özgür
ÇALIŞAN EMEKLİNİN MAAŞINDA KESİNTİ OLUR MU?
Ayşe Aybike Yılmaz
Ayşe Aybike Yılmaz
VEJETARYEN BESLENMESİ
Burcu ŞEN
Burcu ŞEN
NE KUTLADIĞIMIZI BİLİYOR MUYUZ?
Av. Zeynep YETİŞGİN
Av. Zeynep YETİŞGİN
HATIR İÇİN YOLCU ALIMINDA ARAÇ İŞLETENİN SORUMLULUĞU
Gülçin KARLI İPEK
Gülçin KARLI İPEK
İLKLERİN KADINI SABİHA RIFAT GÜRAYMAN
Hicret TÜRKMAN
Hicret TÜRKMAN
KOMŞULUK ÖLMESİN
Ceren Tuğçe ÖZDEMİR
Ceren Tuğçe ÖZDEMİR
ENDİŞE VERİCİ!
Gamze Nur ERGİL
Gamze Nur ERGİL
BABA’YA İTHAFEN
Fatma Sena YAMAN
Fatma Sena YAMAN
SEVİNCİ ŞÜKÜR, ÜZÜNTÜSÜ SABIR
Serkan KUMDAKÇI
Serkan KUMDAKÇI
SEYRE DEVAM
Can Berk KANAT
Can Berk KANAT
DİŞİYİ KİŞİ YAPALIM!
Esra  YAZDIÇ DEMİR
Esra YAZDIÇ DEMİR
ŞALVARIYLA KÜRSÜYE ÇIKIYOR, AKADEMİSYENLERİN YAPAMADIĞINI YAPIYOR
Şahap YILMAZ
Şahap YILMAZ
İŞ PLANI NEDEN ÖNEMLİ?
Ali Asker DEMİRHAN
Ali Asker DEMİRHAN
YENİ TORBA KANUN TASARISININ VERGİ HÜKÜMLERİ
Mehmet GÖKTÜRK
Mehmet GÖKTÜRK
GERÇEĞİ HAKARET SAYMAK!
Abdurrahman SAĞKAYA
Abdurrahman SAĞKAYA
DEVLET HİZMET SATIN ALMALI
Oktay TAŞ
Oktay TAŞ
İŞİMİZ FİYAKA!
Cihangir TÜRKMEN
Cihangir TÜRKMEN
İHTİYAÇLARIM VE REFERANDUM
İsmet ORHAN
İsmet ORHAN
ÜÇ MUAMMADA... İLKLER NELER OLUYOR?
Sedat ERİŞ
Sedat ERİŞ
HALKIN BİLİNÇALTINDAKİ SORULAR-4
ÇOK YORUMLANANLAR
FACEBOOK'TA TİCARİ HAYAT
Ana Sayfa Gündem Ekonomi Şirketler Özel Haber Ankara Sağlık Yasam
KünyeHakkımızda KünyeKünye İletişimİletişim FacebookFacebook TwitterTwitter Google+Google+ RSSRSS Sitene EkleSitene Ekle Günün HaberleriGünün Haberleri
Maxiva